Wallensteinowska kompozycja krajobrazowa regionu jiczyńskiego

Wykształcony kawaler, wyjątkowo zdolny strateg wojskowy i niemniej uzdolniony dyplomata - ; książę Albrecht Wenzel Eusebius von Wallenstein zdobył dobra jiczyńskie wkrótce po bitwie na Białej Górze. Już w 1621 r. przyłączył do powstającego księstwa frydlanckiego dobra Kumburk i Veliš, decydując się na przekształcenie Jiczyna w główną siedzibę i stolicę administracyjną księstwa. Zakrojone na szeroką skalę prace budowlane, którymi w następnych latach kierowali znani włoscy architekci Giovanni Battista Pieroni, Andrea Spezza i Nicolo Sebregondi, były w ówczesnych czasach na północ od Alp czymś wyjątkowym. Kulminacją tych działań było założenie parkowo-pałacowe, łączące w oryginalny sposób wszystkie ważne miejsca miasta z szeroko rozumianą okolicą. Mimo że Albrecht Wallenstein nie zdążył dokończyć poszczególnych części planowanej kompozycji krajobrazowej, udało mu się nadać regionowi jiczyńskiemu jedyny w swoim rodzaju uporządkowany charakter. Krainę między szczytem Veliš, miastem Jiczyn a wsią Valdice do dziś przecina prawie prosta linia, na długości niecałych 7 km przechodząca przez 7 ważnych miejsc, które Wallenstein albo sam założył albo przejął od swych poprzedników.

Najwyżej położonym punktem kompozycji jest bazaltowy wierzchołek Veliš - miejsce, z którego rozciągają się najpiękniejsze widoki na Jiczyn, Czeski Raj i Karkonosze. Na przełomie XII i XIII wieku na jego szczycie wybudowano zamek, który na krótko stał się też główną jiczyńską siedzibą Albrechta Wallenstejna. Do dziś zachowały się jedynie niewielkie szczątki ścian obwodowych i część murów obronnych, w 1658 r. bowiem na rozkaz cesarza Leopolda I został zburzony. Całkowity koniec tego okazałego kiedyś obiektu nastąpił w XVIII i XIX wieku, kiedy bezpośrednio na jego terenie wydobywano bazalt. Oś kompozycji prowadzi po północno-zachodnim zboczu Veliša dalej do centrum Jiczyna, gdzie wyrasta miejski pałac, kościół św. Jakuba Większego i Brama Valdicka.

Jičín v noci, obrázek se otevře v novém okněStopniowa budowa pałacu miejskiego związana jest z ważnymi przedstawicielami rodów Trčków z Lípy i Smiřickich. Jednak odbudowa i rozbudowa tego pałacu, zniszczonego w do dziś niewyjaśnionym wybuchu prochu w 1620 r., to już jednak zasługa Albrechta Wallensteina. Dziś w pałacu ma swoją siedzibę kilka instytucji - dla turystów najważniejszą z nich jest Muzeum Regionalne i galeria oraz miejski ośrodek informacji.

Kościół św. Jakuba Większego - Albrecht Wallenstein zaczął go budować w 1627 r. jako katedrę dla przyszłego biskupstwa jiczyńskiego, do którego powołania jednak nigdy nie doszło. Również z tego względu monumentalna bryła na rzucie greckiego krzyża została dokończona w uproszczonej formie dopiero kilkadziesiąt lat później. Fasadę dokończono w drugiej połowie XIX w.

Brama Valdicka, powstała w latach 1568 - 1578, to jedyna zachowana brama dawnych murów miejskich. Wygląd wieży zawdzięcza stopniowym przebudowom i remontom po pustoszących miasto pożarach. Neogotycka galeria i iglicowe zwieńczenie z roku 1840 to dzieło znanego czeskiego budowniczego Josefa Opolzera.

Miejską rezydencję Wallensteina z letnim zameczkiem u podnóża Zebína łączy dziś, tak jak w 1632 r., lipowa aleja o szerokości 20,5 m i długości 1716 m. Tylko liczba drzew stojących w czterech rzędach trochę się zmniejszyła - zamiast dawnych 1152 jest ich tu „tylko“ ok. 1140.

Letni zameczek z loggią i rozkładającym się na tarasach ogrodem, zwanym dziś Libosadem, powstał w 1634 r. założony przez Wallensteina u podnóża wzgórza Zebín. Po śmierci księcia niedokończony jeszcze zameczek zaczął tracić na znaczeniu. W latach 70. XVIII wieku niszczejące budynki podzielono na mieszkania i magazyny; klasycystyczny wygląd jest efektem prac przeprowadzonych w 1813 r. Obecnie kompleks przechodzi remont. Ze względu na pełną romantyzmu atmosferę zameczek bywa wykorzystywany przez organizatorów rozmaitych imprez kulturalnych.

Kompozycję krajobrazową zamyka niejako kompleks kartuzjańskiego klasztoru z kościołem św. Józefa w Valdicach. Albrecht Wallenstein założył go w 1628 r. jako okazałe miejsce swojego ostatniego spoczynku. Rozległy i dokładnie symetryczny kompleks zabudowań otoczono potężnym murem obwodowym, który przypomina bardziej średniowieczną twierdzę. Po kasacie zakonu klasztor podzielono na biura i mieszkania. Od 1857 r. mieści się w nim więzienie dla najcięższych przestępców. Teren valdickiego klasztoru nie jest udostępniany do zwiedzania.

Wczesnobarokowa kompozycja krajobrazowa rozciągająca się między Velišem a Valdicami symbolizuje zrealizowane i niezrealizowane ambicje Albrechta Wallensteina. Odzwierciedla dążenie księcia do przekształcenia Jiczyna w stolicę suwerennego księstwa frydlanckiego, jego energiczność, niezmierną autorytatywność i nieposkromioną żądzę władzy, chęć gromadzenia wokół siebie potęgi potrzebnej do nadawania pożądanego kierunku biegowi wydarzeń na ziemi i pragnienie jednoczesnej przychylności ze strony sił nadprzyrodzonych.

13.8.2009 18:12:46 - aktualizowano 21.1.2011 13:33:14 | przeczytano 1883x
 
Stowarzyszenie Czeski Raj © 1992-2012  |  Antonína Dvořáka 335, 511 01 TURNOV
tel.: +420 481 540 253  |  info@cesky-raj.info  |  RSS 2.0
Tento projekt je spolufinancován z Evropského fondu pro regionální rozvoj prostřednictvím Euroregionu NISA
load